 
+ نوشته شده در سه شنبه بیست و دوم آذر 1384ساعت 17:26 توسط توفیق سلمی
|
بنام خدا پیشینه ی تاریخی تپه حصار تمدن حصار– تپه حصار - حدود سه کیلو متری دامغان واقع شده است و در کنار ریل راه آهن به سمت شاهرود می باشد چند سال پیش خط دوم ریل تهران مشهد از وسط منطقه کشیده شد حفاری این منطقه ابتدا توسط دکترا شمیت در سالهای 1931و1932 صورت گرفت و آثار ارزنده ای متعلق به اولین استقرار دهکده ای اشکار شد در این حفاری سه طبقه اصلی حفاری گردید که هر طبقه شامل چند لایه باستانی است حصارI (4200 تا 3500سال پیش از میلاد ) – قدیمترین و عمیقترین طبقه است و معرف اولین اجتماع مستقر در این می باشد ودارای سه لایه است حصارI الف که قطر لایه باستانی آن بین 30/1 تا 5/2 متر تفاوت دارد .سفال آن نخودی رنگ است که احتمالا از تمدن سیلک2 یا چشمه علی مشتق شده است (سیلک تمدن کهن منطقه کاشان وچشمه علی تمدن منطقه ی شهر ری تهران است ) وبتدریج تحت نفوذ تمدن سفال نخودی رنگ قرار گرفته است ظروف سفالی این لایه قابل مقایسه با سفال سیلک 3 نیز می باشد البته قابل توجه است که تمدن حصارهمان تمدنی است نام آن از این دوره تپه حصار گرفته شده است وهیچ ارتباطی با طبقات بعدی تپه حصار ندارد تمدن حصار تجلی سفال نخودی رنگ است آثار معماری بدست آمده در این طبقه عبارت است از خانه های کوچکی که دیوارهای آن ازچینه وخشت خام ساخته شده است این خانه ها بدون هیچ نقشه ی اصلی و واحدی ساخته شده و دارای هیچ گونه نظم واحد وخاصی نیست اتاقها کوچک و بدون یک نقشه ی واحد یا شکل خاص برای استفاده های مختلف ساخته شده اند *1 آثار وادوات متفرقه مجسمه های گلی حیوانات ،سر دوکهای گلی ،مهره های تزئینی، گردنبند ساخته شده از سنگ ، استخوان شبق و تعداد معدودی قطعات اشیای مسی تیغه های سنگ چخماق وسنگ ابسیدیان ،ادوات و ابزارهای استخوانی نیز در این دوره بدست امده است وهمچنین قبرهای متعددی در این طبقه بدست آمده است 144 قبر که از این تعداد 41 قبر مربوط به لایه ی الف 12 قبر لایه ی ب و91 قبر لایه ی ج است(بنا به نوشته ی شناسنامه آثارکومش بنقل ازتاریخ صنایع ایران تعداد قبر ها را 1637 عدد است)!*2 سن مرده ها بین 7 تا 75 متفاوت است و تعداد مردان تقریبا دوبرابر زنان است قبر ها معمولا در محوطه ی مسکونی واقع شده است ومحل خاصی تحت عنوان قبرستان وجود ندارد قبر ها ساده ودر زمین کنده شده اند بنا بر اعتثادات مذهبی آثار و اشیائی از قبیل تزئینات ،اسلحه وظروف سفالی در قبر گذاشته می شده است*3 حصارI ب–- که قطر لایه باستانی آن بین 30/1 تا 30/2 متر است حصار Iج–که قطر لایه باستانی آن بیش از یک متر نیست دراین دوره ظروف بسیار زیبایی ساخته شده است که در تمدن های قبلی دیده نشده اشت عناصر نقاشی کاملا موزون و هم آهنگ بااشکال ظروف دارند وتنوع زیادی بر روی ظروف دیده می شود عادات به خاک سپردن با دورانهای گذشته فرق کرد و اشیاء زیادی همراه جسد دفن می کردند به همین علت اطلاعات ما از این دوره بیشتر است قبر هادر داخل دهکده بوده و گاهی زیر منازل دفن مسکونی دفن می شده اند در تمدن حصار شکل به خاک سپردن (بجز چند مورد درسیلک )به این صورت بوده که پا به مغرب گذارده می شد اشیاء گذارده شده حاکی از علاقه مردم به تزئینات می باشد هم مرد و هم زن گردنبند داشته واز کمر بند هائی که توسط مهره ساخته می شده است استفاده می کردند ولی کمر بند ها بیشتر همراه مردان مرد ها بوده است زن ها بیشتر دستبند وپایبند استفاده می کردند سنجاق نیز یکی از لوازم آرایش زنها بوده است ولی طرز قرار گرفتن آنهادر قبر نشان می دهد که مربوط به تزئینات لباس نبوده است در قبر دگمه های تزئینی نیز گذاشته می شده است همچنین کوزه ها وظروف محتوی آذوقه در قبر ها گذاشته شده است مردان و زنان از لحاظ اشیاء گذاشته شده در قبر کاملا یکسان بوده و این موضوع نشان می دهد که تفاوتی بین حقوق اجتماعی آنها نبوده است جمعیت زنا ن3/2 مردان(دوسوم) بود ه است بنظر اشمیت با توجه به ثروت درون قبر ها وضع مردم خوب بوده است مقارن با تمدن حصار آثار زیادی از سفال نخودی رنگ در بیشتر نقاط ایران دیده می شود مثل گیان پنجم ج و د وتل باکون الف *4 حصار II شامل 2 لایه فرعی است که قطر زیادی ندارد (5/1 متر ) و مدت استقرار هم زیاد نبوده است حصار II الف یک دوره تحولی است ودر این لایه سفال خاکستری رنگ با پایه بلندو لبه هموار وکف صاف مشاهده شده است آغازحصار II ب پایان دوره تحول است احتمال دارد که سفال خاکستری توسط اقوام وارد شده به این منطقه آورد ه شده است سفال این دو قسمت قابل مقایسه با هم است اما کاملا یکنواخت نیست . وسعت آثار معماری این دوره همان محدوده ی قبلی است اتاق ها عمومًاچهار گوش و یک اتاق مرکزی به عنوان آشپزخانه یا اتاق نشیمن مشاهده می شود واتاق های دیگربدون هیچ گونه نظم و ترتیبی دراطراف این اتاق مرکزی ساخته شده اند دیوارهائی که از چینه ساخته شده بود دیگر عمومیت ندارد و دیوارها بوسیله خشت خام ساخته شده اند سفال منقوش دوره ی قبل بتدریج متروک شده است وسفال خاکستری رایج شده است شکل ظروف و طرز ساخت آنها نیز بکلی تغییر کرده است سفال خاکستری داغدار (مخصوص این دوره ) در همه ی مناطق شمال شرق ایران دیده می شود در این طبقه مجسمه های گلی از حیوانات مختلف و همچنین مجسمه های گلی انسان آشکار گردید بخصوص مجسمه زنان در نهایت تناسب و زیبائی ساخته شده است آثار زینتی و اشیائ تزئینی نیز به اندازه کافی به دست آمده است مثل گردنبند ازسنگ های آهکی رنگارنگ ومهره های ساخته شده ازبدل چینی و مهرهائی از این مواد ساخته شده است که نشانگر تکنیک پیشرفته در این فن است ادوات مسی مثل سر گرز های مسی و ،خنجر های مسی و اشیائ دیگری مثل سوزن ، حلقه با اندازه های مختلف و انگشتر گردنبند، گوشواره وسنجاق های تزئینی واشیائی دیگر از طلا و نقره و سرب در این قسمت پیدا شده است تعداد قبور بدست آمده در طبقه ی دوم حدود 209 قبر است وضعیت قرار گرفتن جسد در قبر وهمچنین آثاری که در جوار مرده دفن شده نمایشگر این مطلب است که تغییراتی در رسوم و آداب این دوره با دوره ی قبل به وجود آمده است تعداد مرده های مرد و زن در این قبور تقریباَ مساوی است وآثاری از قبیل ظروف سفالین ،تزئینات واسلحه در قبور مردگان قرار دارد 5* حصار III در باره ی قدمت آن تفاوت نظر وجود دارد پرفسور مک کان معتقد به همزمانی این منطقه با گیان درایران و آغاز اکاد در بین النهرین است قطر اثار با جدید ترین طبقه حدود چهار متر است که به سه قسمت تقسیم می شود حصارIII الف حصارIII ب و حصارIII ج حصار IIIالف – یک لایه ی تحولی است که همراه آثار دوره قبل دیده می شود اما عناصر جدید در آن پیدا شده است آثار این دوره بطور محسوس توسعه یافته است وبقایای ساختمان بزرگی در این قسمت مشاهده می شود سفال خاکستری تیره با نقوش داغدار تزئین شده از سفال های مشخص این دوره است ظروف با گردنبند وپایه های تزئینی نیز ساخته شده است6 * حصارIII ب – جالب ترین ساختمان این طبقه ساختمانی است مشهور به ساختمان سوخته که این ساختمان در اثر آتش سوزی منهدم شده است وساکنان آن فقط فرصت نجات جان خود را یافته اند و مایملک خود باقی گذاشتندو فرار کردند این ساختمان شامل یک حصار دفاعی بوده که فقط یک دروازه دارد ودر فواصل مختلف در حصار برج وباروهای استحفاظی و دفاعی مشاهده می شود نظرعده ای ازجمله دکتر شمیت برین است که این ساختمان، معبدی بزرگ یا قصر با شکوهی بوده است که به خانواده ثروتمند تعلق داشته است دراین واحد ساختمانی شش اتاق اصلی وچند اتاق فرعی و دروازه با حیاط داخلی مشاهده می گردد اتاق اول سالن مرکزی واصلی بنا را تشکیل می دهد و اتاق دوم به عنوان انبار مورد استفاده قرا ر می گرفته و خمره ها و ظروف سفالی که برای نگهداری غذا به کار می رفته در آن مشاهده می شود اتاق سوم راهروئی است که بلافاصله بعد از دروازه ی خروجی واقع شده است اتاق چهارم به علت این که در آن مقدار زیادی دانه های زغال شده گندم به دست آمده ،آن را بنام گندم نامگذاری کرده اند اتاق پنجم اتاق کوچکی است که به آشپزخانه بزرگ اتاق شماره 6 راه دارد اتاق شماره 7 اتاق کوچکی است که باز به اتاق شماره 6 راه دارد اتاق شماره 8 در قسمت برج قرار گرفته است و توالت شماره 9 درجوار اتاق 5 واقع شده است کاربرد اتاقها از روی اشیائ بدست امده از این ساختمان مشخص شده است آثار و ادوات گلی شامل ظروف ،چرخهای سفالی سردوکهای پشم ریسی سفالی ، چرخهای گلی دو مخروطه ،قالبهائی که برای ریختن مس مذاب برای ساختن اشئائ مسی بکارمی رفته همچنین گویهای گلی فلاخن همگی در ضمن خاکبرداری از این لایه بدست آمده است مچسمه های کوچک حیوانات و انسان به اشکال واندازه های مختلف دراین لایه بدست امده است مجسمه حیوانات عموماَ شامل قوچها ، بزهای کوهی ،گاو و مرغابی است که از گل وسنگ و مس وطلا ساخته شده و همچنین ظروف سفالی به شکل حیوانات ساخته شده است7 * مهرهای مسطح بدست آمده دراین منطقه عموماَ از گل، مس و سنگ ساخته شده اند مناظر نما یش داده شده بر روی مهرها قابل مقایسه با نقوش مهر های استوانه ای است که در دره ی سند کشف شده است صحنه هائی که مجالس شکار را معرفی می نماید برروی بعضی ازاین مهرهای مسی مشاهده می شود اثر مهرهائی نیز که که بر روی گل منعکس شده است درضمن حفاری جمع آوری شده است آثار و ادوات فلزی که بصورت اشیائ واسلحه هستند دراین طبقه مشاهده می شود دیگهای فلزی بزرگ،خنجرها ،چاقوها ، سر نیزه ها ،تبرها ،کلنگها ،سرگرزها ،تیشه ها ،پیکان ها ،سنجاقها ،میخها ،سوزنها ،دستبندها ،انگشترها ،گوشواره ها وهمچنین اشیائ تزئینی دیگر مانند آئینه وغیره که عموماَ از سرب ،مس ،برنز، نقره وطلا ساخته شده اند،وهمچنین ظروف تزئینی بسیار جالب از جنس سرب، نقره ، طلاوسنگ مرمر درضمن حفاری بدست آمده است روی هم رفته آثار تپه حصار هم از نظر کیفیت وهم از نظر کمیت دارای ارزش بسیار زیادی است وبه خوبی نشان دهنده ی وضعیت بسیار مطلوب و مرفه ساکنان این تپه در آن زمان می باشد 8* رابطۀ تپه حصار با دیگر تمدن ها 1- تمدن چشمه علی وسیلک- به علت فاصلۀ زیادمشکل می توان راجع به وضعیت تغییر تمدن از دوران چشمه علی به دوران حصار اضهار نظر کرد این موضوع در تپه سیلک کاملاًمشخص است سبک ساخت بعضی از اشیاءنیز از چشمه علی به تمدن حصارادامه داده شد وصنایع جدید با صنایع بومی پیوند یافت اگر چه عناصر جدیدی نیز به آن اظافه شد مخصوصاً درصنعت سفال که تغییرات کلی در آن مشاهده می شود نفوذ تمدن حصار آنقدر که در سیلک و چشمه علی مشاهده می شود در آنو محسوس نیست شاید البرز مانع ارتباط بوده است مهره های دکمه شکل ازاوائل تمدن حصار شروع شده ودر همۀ نقاط رواج یافته است 2- تمدن بین النهرین – دلایلی زیادی در دست است که دوران تمدن حصارهمزمان با تمدن عبید در بین النهرین بوده است و سفال نخودی رنگ قبل از شروع دورا ن حصاربسیار توسعه پیدا نمود بطوری که در تمام بین النهرین شمالی و جنوبی حتی شمال روسیه رواج یافته بود 9* زیرنویس های ارجاعی 1- مروری بر پنجاه سال باستانشناسی ایران ص 340 2- شناسنامه ی آثارتاریخی کومش ص250 3- مروری بر............ص 395 4- همان 393 5- همان 434 6- همان 435 7- همان 435 8- همان 437 9- همان 416 فهرست منابع 1- مروری بر پنجاه سال باستانشناسی ایران – دکتر عزت الله نگهبان- چاپ اول – سازمان میراث فرهنگی کشور 2- شناسنامه آثارتاریخی کومش- عبدالرفیع حقیقت زمستان 79 – چاپ اول انتشارات کومش
+ نوشته شده در پنجشنبه هفدهم آذر 1384ساعت 21:9 توسط توفیق سلمی
|
+ نوشته شده در یکشنبه سیزدهم آذر 1384ساعت 17:19 توسط توفیق سلمی
|
+ نوشته شده در دوشنبه هفتم آذر 1384ساعت 11:32 توسط توفیق سلمی
|
|
|
||||||||
